معرفی کتاب سیاست نوآوری؛ راهنمایی برای کشورهای در حال توسعه

محمدعلی صادقی کیا
نوشته شده توسط محمدعلی صادقی کیا

نوآوری، مخصوصا نوآوری فناورانه، به عنوان کلیدی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی دیده می­‌شود. به همین دلیل، بانک جهانی[1] (WBI) مسئله نوآوری و ارتقای آن را در برنامه کاری خود گذاشته است.

هر چه کشورها بیشتر به تدوین خط­‌مشی‌هایی که نوآوری را حمایت می‌کند مبادرت ورزند نیازمند یادگیری از تجارب و تمارین خط­‌مشی‌­ای خوب اقتصادهای پویا، به خصوص اقتصادهای کشورهای در حال توسعه می‌باشند. هر چند که تقلید داستان­‌ها و مدل­‌های موفق دیگر کشورها آسان نیست، ولی اصول مفید و تصاویر بدست آمده از دیگران می­‌تواند منادی رویکردهای موثر به نوآوری در اقلیم­‌های سختِ نهادی و کسب‌و‌کاری کشورهایِ با درآمد کم یا متوسط باشد. این مطلب همان چیزی است که این کتاب بدنبال آن است.

این کتاب، رویکردی واقع­ گرایانه به نوآوری را پیشنهاد می­‌کند. در کشورهای در حال توسعه، به طور کلی نوآوری چیز جدیدی تلقی نمی­‌شود بلکه برای جامعه مورد پرسش، جدید است. اگر نوآوری به طور گسترده‌­ای فراگیر شود تغییر اقتصادی، اجتماعی یا زیست محیطی قابل توجهی به ارمغان می‌­آورد. کتاب مذکور دیدگاهی جامع از خط­‌مشی نوآوری عرضه می­‌کند که در آن دولت همچون یک باغبان عمل می­‌کند که نوآوران را بوسیله حمایت مالی مناسب و دیگر اقدامات (آبیاری گیاه)؛ با زدودن موانع قانونی، نهادی، یا رقابتی نوآوری (از بین بردن علف هرز و آفات)؛ و با تقویت پایگاه دانش از طریق سرمایه­‌گذاری در آموزش و پژوهش حمایت می­‌کند.

کتاب مورد نظر رویکردی تدریجی به اجرای خط­‌مشی­‌های نوآوری را عرضه و زمینه را برای اصلاحات گسترده‌­تر آماده می­‌کند. یک عامل کلیدی، ادغام چشم‌انداز نوآوری در استراتژی­‌های توسعه بلندمدت است. چنین دیدگاهی به کشور اجازه می‌دهد تا اولویت­‌ها را تعریف کرده و آنها را در سرتاسر وزارتخانه‌­ها و قلمرو­ خود از طریق هم­تراز کردن خط‌مشی­‌ها و سرمایه­ گذاری­‌ها به اجرا بگذارد.

این کتاب با مثال‌های زیاد و ادبیات ساده و روان، برای گروه عظیمی از خط‌‌مشی‌گذاران در کشورهای مختلف قابل استفاده است.

کتاب در نظر دارد به عنوان یک راهنما برای خط­‌مشی‌­گذاران، تجّار و مردم در کشورهای بزرگ با درآمد کم یا متوسط، و نیز دیگرانی که علاقه­‌مند به اعمال نفوذ در نوآوری برای بهبود عملکرد و رفاه اجتماعی کشور، منطقه و واحد سازمانی­‌شان هستند، خدمت کند. هدف کتاب، کمک به بنگاه­‌های نوآورِ موفق، برای افزایش تعداد بخش­‌های موثر، و تسهیل فرآیندِ تعیین اولویت در خط­‌مشی­‌گذاری می‌باشد.

کتاب سه بخش اصلی دارد:

بخش اول منطق و اصول اصلی خط­‌مشی نوآوری را بیان می­‌کند: چرا دولت باید نوآوری را ارتقا دهد، چگونه به آن نزدیک شود و چه نوع نهادها و ابزارهایی موثر هستند.

بخش دوم به تفصیل فعالیت­‌های پایه‌ای که دولت­‌ها باید برای ایجاد اقلیم مطلوب نوآوری انجام دهند می­‌پردازد: حمایت از نوآوران، حذف موانع، تقویت ساختارهای پژوهش و توسعه، و اقتباس از آموزش و پرورش. علاوه بر این، عناصری برای ارزشیابی سیستم­‌ها و خط­‌مشی­‌های نوآوری ارائه می‌­دهد.

بخش سوم به موضوعات اجرای خط­‌مشی می‌­پردازد. این بخش چارچوبی استراتژیک با برنامه­‌های عملی و رویکردهای گام به گام، منطبق با زمینه کشورهای با درآمد کم و متوسط پیشنهاد می‌­دهد و به طور جزئی روی کاربردهای خط­‌مشی نوآوری تمرکز می­‌کند: چگونه صنایع رقابتی را ارتقا دهیم، چگونه فضاهای بارور ایجاد کنیم و به کشورهای فقیر کمک کنیم.

فهرست کتاب

پیش‌گفتار

مرور کلی

چرایی؟ ضرورت نوآوری

چیستی؟ دولت همچون یک باغبان

چگونگی؟ دستور کار عملگرا

نوآوری چیست؟

مفهوم خط­‌مشی

توابع سیاست

اجرای خط‌­مشی

نتیجه­‌گیری

مقدمه

نوآوری، به شما چه می‌گوید؟

کتاب در مورد چیست؟

بخش 1 مفهوم خط‌مشی

1  ارتقای نوآوری، چرا؟ کلیدی برای پیشرفت اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی

نوآوری و جوامع: دیدگاه بلند‌مدت

فناوری و رشد اقتصادی

نوآوری و اقتصادهای نوظهور

انتشار فناوری

دیدگاه‌های جدید جهانی

2  چگونه نوآوری را ارتقا دهیم: اصول خط‌مشی‌ای

نگاهی گسترده به نوآوری داشته باشید

اتخاذ رویکرد “کل دولت”

ایجاد محیطی پذیرا و سامان‌دهنده

بکارگیری نهادها و ابزارهای کارا در محل

انطباق با ویژگی‌های جامعه‌ای و منطقه‌ای

درس‌آموزی‌های خط‌مشی برای کشورهای در حال توسعه

بخش 2 :کارکردهای خط‌مشی

3  حمایت از نوآوران

ارائه خدمات کسب‌و‌کار

کارآفرینی و بنگاه‌های نوآور جدید

امور مالی برای بنگاه‌های جدید و نوآور

پل زدن مؤسسات: دسته‌ها و شبکه‌ها

4  بهبود چارچوب تنظیمی برای نوآوری

چارچوب سرمایه‌گذاری و تجارت بین‌الملل

چارچوب نهادی و تنظیمی داخلی

خط‌مشی‌های خرید برای نوآوری

5  تقویت پایه پژوهش و توسعه

مرور کلی جهانی تحقیق و توسعه

تحقیق و توسعه در کشورهای در حال توسعه

تحقیق و توسعه بخش عمومی در کشورهای در حال توسعه

تحقیق و توسعه خصوصی در کشورهای در حال توسعه

همکاری بین‌المللی تحقیق و توسعه و برنامه‌های پژوهش

6  پرورش نوآوری از طریق آموزش و پرورش

مهارت‌های اقتصاد دانش‌بنیان و نوآوری‌محور

درس‌هایی از کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه

روش یادگیری در اقتصاد‌دانش بنیان

فراتر از آموزش عمومی رسمی

از فرار مغزها به گردش مغزها

7  ارزشیابی خط‌مشی:  ارزیابی سیستم‌ها و برنامه‌های نوآوری

محک نوآوری در سطح کشور

پیمایش سطح خرد نوآوری

ارزشیابی برنامه

بررسی خط‌مشی نوآوری

بخش 3 : اجرای خط‌مشی

8  اجرای خط‌مشی: هنر و مهارت خط‌مشی‌گذاران نوآوری

تطبیق بهترین روش‌ها با بافت محلی: دستورکار نوآوری عملگرا

چگونه چارچوب نهادی مساعد خلق کنیم: چرخه با فضیلت

ایجاد چارچوبی برای تغییر: مکتب تدریجی‌گرایی استراتژیک

خلاصه اصول خط‌مشی

9  ترویج صنایع ابتکاری و نوآورانه

نوآوری، پدیده‌ای جهانی

کشاورزی

تولید

خدمات

نتایج خط مشی‌ای

10  ساخت فضاهای نوآورانه

مناطق ویژه اقتصادی

پارک‌های علم

خوشه‌ها

پرورش نوآوری در یک شهر یا منطقه

11  تحریک نوآوری‌های حامی فقرا

چگونه نوآوری های فراگیر حامی فقرا را تعریف کنیم؟

مهار تلاش‌های نوآوری رسمی برای فقرا

ترویج نوآوری بنیادی و ابتکارات دانشی

توانمندسازی بخش غیررسمی برای جذب دانش و فناوری

[1] World Bank Institute

محمدعلی صادقی کیا

محمدعلی صادقی کیا

پژوهشگر مرکز رشد دانشگاه امام صادق (ع)؛ کارشناس ارشد سیاست‌گذاری عمومی از دانشگاه امام صادق (ع)

More Posts

نظری دهید