شهر شنژن؛ سیلیکون ولیِ سخت افزارها

رضا پاینده
نوشته شده توسط رضا پاینده

کمتر از نیم قرن است که چین رشدی شگفت‌انگیز را تجربه کرده است. اندیشمندان و تحلیل‌گران رشته‌های علمی مختلف با تحلیل‌های خود، به دنبال فهم علل کامیابی این امپراطوری عظیم‌اند. گرچه مدل پیشرفت و توسعه چین مانند مدل توسعه هر کشور دیگری، تا حد زیادی مخصوص همان سرزمین است، اما حس کنجکاوی و میل سیری‌ناپذیر محققان و اندیشمندان بر آن بوده تا رمز و رموز این پدیده عظیم و پیچیده را کشف کنند.

در بازار تحلیل‌ها، عده‌ای بر این باورند که نظام سیاسی چین و مناسبات حکومتی آن تا حد زیادی برخاسته از پیشینه و تاریخ همین کشور است و همچنان ارزش‌های منطقه‌ای در منظومه سیاسی آن بازتاب دارد. اما در زمینه اقتصادی و توسعه، علی‌رغم سبک همسایه آسیایی خود- ژاپن و شریک اروپایی خود- آلمان، چین مسیر مدرنیته و غربی شدن را در پیش گرفته و خود را به گونه‌ای در لیبرالیسم اقتصادی غوطه‌ور کرده که به غیر از موزه‌ها، در کمتر جایی می‌توان سراغ از دنیای شرقی گرفت.

شواهد نشان می‌دهد آلمان و ژاپن با اتکا بر ویژگی‌های منطقه‌ای، نظامات خود را بازتعریف و یکتا کرده به گونه‌ای که نقش‌آفرینی آنان در فضای بین‌الملل نیز منطبق بر اصول اساسی همان کشور است. به تعبیری نظام‌های آموزشی و اقتصادی این دو کشور تاحد زیادی فقط در این دو کشور یافت می‌شود و معماران این دو جامعه، لباس پیشرفت را به عاریت نگرفته و متناسب با فراز و فرود همان مناطق دوخته‌اند.

این تصویر که چین، مسیر اقتصادی اروپا و آمریکا را طی کرده، نادقیق است. در آغاز راه، چین با مهندسی معکوس، هر آنچه که تولید شده بود را تولید کرد تا نشان دهد دانش آموز خوبی است و به راحتی یاد می‌گیرد و عیناً همان درس را پس می‌دهد. کمی بعدتر، همگام با معلمان خود پیش رفت و در مسیری که آنان ساخته بودند گام برداشت و از یادگیری و تقلید به خلق و نوآوری رسید. فرزندی که تا چندی پیش، سرمشق می‌نوشت، اینک در ثبت پتنت و ارائه پیپر با آموزگاران خود رقابت می‌کند. اما ماجرا به همین جا ختم نمی‌شود. طلوع امروز چین، با غروب بسیاری از همتایان آن همراه بوده و اینک نه فقط رقیب، بلکه راهبر امواج است.

بنابراین، شاید سوال امروز، سوال از رشد چین نباشد، سوال از ابرقدرتی و هژمون چین باشد که در آینده‌ای قریب، بیشتر رخ خواهد نمود. سوال امروز، سوال از جایگاه برتر دنیاست که ظرفیت‌های خود را در همه حوزه‌ها فعال کرده است. البته برای این سوال هم، پاسخ‌هایی ارائه شده و در این میان، مشهورترین پاسخ، سیاست‌های حمایتی از شرکت‌های بزرگ چینی است. حقیقت این است که پاسخ‌های کلاسیک علمی، گاهی پدیده را ناملموس‌تر می‌کنند مخصوصا زمانی که یک پاسخ واحد برای سوال از توسعه کشورهای مختلف، مطرح می‌شود؛ مثلاً ممکن است همین پاسخ در سوال از توسعه روسیه و آمریکا نیز داده شود و مسئله مختومه اعلام گردد. شاید با نگاه دیگری بتوان بدین پدیده نگریست.

در کنار بیجینگ، شانگهای، گوانژو و هانگژو، شنژن یکی از پنج کلان‌شهرِ مهم و ثروتمند چین به حساب می‌آید. این شهر با حدود 12 میلیون جمعیت، نقش مهمی در تصویرسازی چین ایفا می‌کند و نزدیک به بیست سال است که مسیر آن‌گونه شدن را طی کرده است. این شهر که در شمال هنگ‌کنگ واقع شده و بده‌بستان گسترده‌ای با آن دارد، پاتوقی است برای اهالی فناوری و نوآوری. بعضی شرکت‌های نام آشنا همچون هوآوی و TP-Link  و ZTE در این شهر قرار دارند و البته بسیاری شرکت‌های معروف دیگر که به دلیل عدم ارتباط، برای ما ناآشناست: Tencent, BYD, Konka, Skyworth, Coolpad , Gionee, DJI , BGI.

مستند Shenzhen: The Silicon Valley of Hardware که در سال 2016 ساخته شده از پشت پرده‌های این شهر پرده برمی‌دارد و زندگی در این شهر را به تصویر می‌کشد. عنوان مستند، به گونه‌ای انتخاب شده که به مخاطب تلقین شود، این شهر یک سازوکار سازمان‌یافته برای کپی‌کاری فراهم کرده و احتمالاً در آن فقط بتوانید خطوط کپی و مونتاژ (به جای خطوط تولید) را مشاهده کنید. نام «سیلیکون ولیِ سخت افزارها» همچنان رازآلودی توسعه چین را حفظ می‌کند و به مخاطب القا می‌کند که انگار چین هنوز، مقلد باقی مانده، که انگار خبری از مغزافزار و نرم افزار نیست.

گذر دوربین این مستند علمی-اجتماعی، شتاب دهنده‌ها و پارک‌های فناوری شنژن است، جایی که هزاران جوان چینی و غیرچینی مشغول آموزش و نوآوری هستند. مستند نشان می‌دهد که نوآوران مستقر در این شهر، شنژن را شهری مطمئن و امن برای ایده‌پردازی یافته‌اند. شهری که مشحون از رخدادهای مربوط به نوآوری و فناوری است. شهری که نوآوری در آن نه یک مفهوم ساده، بلکه یک ارزش بنیادی است. آنچه دوربین و روایت مستند نشان می‌دهد، برشی از یک امر خارق‌العاده نیست، بلکه نمایی از عقلانیت مدرن است که در منطقه‌ای تبلور یافته است.

اهالی فناوی خوب می‌دانند که مرکز تکنولوژی دنیا جایی در قلب کالیفرنیاست؛ اما بعد از سیلیکون ولی بهتر است سری به Huaqiangbei در شنژن بزنند. جایی که شهروندان هوشمند و شکارچیان صنعت جمع می‌شوند تا آخرین نرم‌افزارها، سخت افزارها، گجت‌ها و کالاهای الکترونیکی همه فن حریف را رصد کنند. وقتی نوآوری در کالیفرنیا به خواب می‌رود، روز برای شنژن شروع می‌شود و تکاپوی مثال زدنی سرتاسر شهر را فرا می‌گیرد. ممکن است که انقلابات علمی اساسی در آمریکا ایجاد شوند، ولی اهالی شهر می‌گویند که تکمیل آن، قطعاً جایی در همین حوالی رخ می‌دهد.

تفکری که باعث شده، چنین طرح عظیمی درافتد، جنبشی به نام «سازنده» است؛ “Maker Movement” تلاشی بی‌وقفه برای تولید و ساخت. شنژنی‌ها معتقدند در وانفسای هزارتوی غرب، در جایی که ارتباطات تجاری و علمی مخفی است و انحصارگرایی یک هنجار قلمداد می‌شود و مالکیت فکری، امری مقدس به حساب می‌آید، خود را باز و آزاد نشان داده و جهانیان را به اندرونی خود راه داده‌اند تا رمز و راز پیشرفت خود را با دیگران به اشتراک گذارند.

اکنون وقت آن فرا رسیده به جای مرور مبانی توسعه چین، ساعاتی در شنژن زندگی کنیم تا در اکسیژنِ ‌نوآوری اندودِ شهر بیندیشیم و تنفس کنیم. راه‌حلی که همین مستند پیشنهاد کرده و هزاران تحلیل‌گر علوم اجتماعی را با خود همراه کرده است: سفری برای اندیشه و درنگ.

رضا پاینده

رضا پاینده

دانشجوی دکتری مدیریت نوآوری دانشگاه تهران

More Posts

نظری دهید