مروری بر حقوق مالکیت فکری

نوآفرین
نوشته شده توسط نوآفرین

آقای دکتر تحویلیان متخصص حقوق مالکیت فکری، در نشستی با هسته نوآوری و فناوری مرکز رشد، مروری بر مفاهیم کلی این حوزه علمی و میان رشته‌ای داشتند. متن زیر، چکیده‌ای از صحبت‌های ایشان در تاریخ 14 اردیبهشت 96 است که در ادامه تقدیم می‌شود. ایشان ضمن اشاره به انواع مالکیت فکری و مثال‌های این حوزه، ارتباط نوآوری صنایع و مالکیت فکری را تشریح کردند.

وظیفه مالکیت فکری

مالکیت فکری حدود و ثغور دارایی‌های غیرمادی را مشخص می‌کند. اگر انواع دارایی‌ها عبارت از دارایی‌های مادی و غیر مادی باشند مالکیت فکری جزو دارایی‌های غیر مادی است. از قرن 14 میلادی بحث مالکیت فکری مطرح شده است. در انگلیس قانونی به نام On مطرح بوده که ملکه انگلیس بحث کپی رایت را به رسمیت می‌شناسد. در ونیز نیز وقتی گواهینامه‌ای برای یک مخترع از طرف پادشاه صادر می‌شود، این گواهینامه حدود و ثغور کار را مشخص می‌کند و بیان می‌دارد که این حدود و ثغور باید مورد احترام باشد. به عبارتی کار مالکیت فکری ایجاد انحصار است تا نتوان بدون اجازه صاحب اختراع، از اثر ایشان استفاده کرد.

انواع مالکیت فکری

مالکیت فکری به دو دسته ادبی-هنری و مالکیت صنعتی تقسیم می‌شود.

مالکیت ادبی و هنری

وقتی از ادب و هنر صحبت می‌کنیم جنبه‌های فرهنگی نیز مطرح می­‌شود. هر چه انحصار ایجاد کنیم باعث می‌شود دسترسی به برخی آثار فرهنگی سخت شود، لذا جریان‌های مختلفی برای محدود کردن مالکیت فکری ایجاد شده است. در اروپا یک سری هستند که این مباحث را رقیق می‌کنند. در بحث تدوین قوانین در اتحادیه اروپا، جنبشی مثل جنبش سبز مطرح می‌شود که اعتراض می‌کنند نباید این قانون را تدوین کنید. این قوانین رقیق می‌شود چون مربوط به سلامت عمومی جامعه است. جنبش سبز نمی‌خواهد این اتفاق بیافتد. خانم جزنف در دانشگاه هاروارد روی فلسفه علم کار می‌کند ولی پژوهش‌هایی هم در زمینه مالکیت فکری و انحصار نیز انجام داده‌اند. ایشان اصالتاً هندی هستند و مخالفت‌هایی نیز با بحث مالکیت فکری به خصوص در مباحث دارویی و ژنتیک و این چیزها دارند.

یکی از بحث‌هایی که در مالکیت فکری مطرح شده cultural black hole می‌باشد. گفتند هر چه جلوتر می‌رویم مالکیت‌های فکری سیاه چاله‌های فرهنگی را برای جوامع مختلف ایجاد می‌کند.

مادر مالکیت فکری ادبی و هنری، کنوانسیون برن است. این کنوانسیون مادر مالکیت ادبی و هنری است و ایران هم عضو این کنوانسیون می‌باشد. مقام معظم رهبری بحث‌های کپی رایت را پذیرفته‌اند ولی راجع به پیوستن به مباحث بین‌المللی هم تاییدی نکرده‌اند. متولی بحث مالکیت فکری ادبی و هنری در کشور ایران وزارت فرهنگ و ارشاد است.

چطور می‌توان مالکیت فکری ادبی و هنری را حمایت کرد؟

این بحث نیاز به ثبت ندارد و باید اعلام کنید که شما چنین اثری دارید و اصالت آن کار برای شماست.

مالکیت صنعتی

قانونی در ایران داریم که بیشتر از قانون مالکیت‌های ادبی و هنری 1348 مورد استفاده قرار می‌گیرد این همان قانون مالکیت‌های صنعتی است. قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و طرح‌های تجاری مصوب 1386 و قانون حمایت از نشانه‌های جغرافیایی. این قانون برای 5 سال مصوب شد و هر سال یکبار تمدید می‌شود. سال 1310 هم قانون مالکیت های صنعتی را داشتیم ولی به جامعیت این قانون نبود.

مالکیت‌های فکری زمان دارد و محدود است. زیرا انحصاری است که باید شکسته شود. در واقع جامعه تلاش کرده یک مالکیت فکری ظهور کند پس باید جایی برای جامعه گذاشته شود. به عبارتی می‌گویند که Public domain می‌شود. در علائم تجاری ده ساله است و هر ده سال یکبار تمدید می‌شود. مثلاً علائم تجاری کوکا کولا نزدیک به صد سال است تمدید می‌شود. این ده سال اگر تمدید نشود دیگر مالکیت را از دست می‌دهید.

مالکیت‌های صنعتی همانطور که از اسمش پیداست مربوط به صنعت است.

انواع مالکیت صنعتی
  • اختراعات: مربوط به صنعت است که پاشنه آشیل رشد یک صنعت به حساب می آید.
  • علائم تجاری: مربوط به مالکیت‌های صنعتی است مثل نام تجاری یک دستمال کاغذی.
  • طرح صنعتی: منظور از طرح صنعتی ظاهر محصول است. مثلاً وقتی جعبه یک دستمال کاغذی را نگاه می‌کنید می‌گویید که چقدر زیباست.
  • نشانه‌های جغرافیایی: فرش کاشان و نایین به عنوان مثال یک نشانه جغرافیایی است. این نشانه برای نایین است و ثبت می‌شود و جاهای دیگر هم امکان کپی‌برداری از آن را ندارند. یا مثلاً گز اصفهان. این هم یک نشانه جغرافیایی است.

نشانه‌های جغرافیایی را چه کسی یا چه نهادی باید به ثبت برساند؟

این را اداره مالکیت‌های صنعتی ثبت می‌کنند. انجمن‌های مربوط به این موارد به دنبال ثبت آن می‌روند. مثلاً انجمن گزسازان اصفهان باید به دنبال ثبت آن باشند.

  • یک بحث هم به تازگی مطرح شده است. بحث دانش سنتی یا Traditional Knowledge. کشورهای آمریکای لاتین و استرالیا از این مبحث استفاده می‌کنند. ما از این زمینه خیلی عقب هستیم. گاهی مردم به طور سنتی گیاهانی را برای کمردرد و اینها درست می کنند که از همان دانش سنتی نشأت گرفته است. این‌ها هم باید به ثبت برسد و مالکیت آن حفظ شود تا مورد سوءاستفاده قرار نگیرد.

ارتباط نوآوری و حقوق مالکیت فکری

در آمریکا یک سری Patent Rulesها ایجاد شدند. یک قسمت در Patent داریم به نام Claim که اینها قسمت اصلی Patentها هستند. در دنیا وکیل‌هایی هستند که مخصوص Patent هستند و عمدتاً هم علوم پایه و فنی خوانده‌اند. این Claimها برای این استفاده می‌شود که اثبات کند این اختراع برای کدام فرد است.

Patent Rules، Patent های ریز ریز را خریداری می‌کنند. هنگامی که این‌ها را خریدند سراغ Patent های بزرگ می‌روند. بعد ادعا می‌کنند که این محصولی که تولید می‌کنی Claim آن برای من است پس از این به بعد بدون اجازه من نمی‌توانی این محصول را تولید کنی. این به اتحادیه اروپا هم در حال تسری پیدا کردن است. می‌گویند که این نوآوری را دچار مشکل می‌کند. اگر این قوانین به خوبی اجرا نشود نوآوری به شدت دچار مشکل می‌شود.

نوآفرین

نوآفرین

هسته مطالعات نوآوری و فناوری

More Posts

نظری دهید