رسانه‌های جدید و چالش مخاطب (بخش اول)

دکتر مصباح الهدی باقری

زمانی هر چه تولید و ساخته می‌شد، عرضه و به فروش می‌رفت، اما دیرزمانی است که مصرف‌کننده انتخاب می‌کند و خود در فرآیند تولید، دخالت. در موضوع رسانه نیز، زمان شبکه‌های معدود و تولید برنامه‌هایی که با ساختار‌های مشابه و ساده، متعارف و مقبول بود گذشته است و اکنون عصر نامحدود بودن شبکه‌ها و ساختارهای برنامه‌سازی است. این موضوع با حضور شبکه‌های مجازی، به گستردگی غیر قابل تصوری رسیده است که تازه این اول راه است.

ظرفیت‌های جدید رسانه‌ای و ارتباطاتی با محوریت فضای مجازی، امکان و فرصت فوق‌العاده‌ای را برای عرضه و تبادل دیدگاه‌ها و نظرگاه‌ها، فراهم ساخته است. اما نکته‌ای که همیشه در مرکز ثقل موضوع و مسئله علم ارتباطات خاصه رسانه، جلب توجه می‌کرده، و در فضای جدید همچنان باقی و پابرجاست، مخاطب است.

در این مسئله، بر چند نکته اساسی تأکید می‌شود:

1) تقلیل مفهوم مخاطب به بازدیدکننده، رسانه را تبدیل به نمایشگاه می‌کند و نه مرکز رفت و برگشت پیام. امروزه، بیش از هر زمان دیگری نیازمند تعریف درست مخاطب هر رسانه هستیم. آن هم مخاطب هدف.

2) متأسفانه، این تقلیل تعریف از مخاطب (به بازدید کننده)، تبعات ناهنجاری به دنبال داشته است. تا جایی که کانال‌های مختلف تلاش می‌نمایند با شگردهایی، تعداد مخاطب (بهتر است همان بازدید‌کننده گفته شود) خود را، زیاد و بسیار زیاد جلوه دهند. در حقیقت برای این گونه رسانه‌ها، پیام و انتقال آن موضوعی فرعی به شمار می‌رود و نمایش اغراق‌آمیز تعداد مخاطبین برای اهداف سودجویانه دیگر است، که ذکرشان، در حوصله این یادداشت نیست.

3) نکته سوم، کسب مخاطب به هر طریق است. در جلب و جذب مخاطب بیشتر، قرار نیست مطلق‌انگارانه عمل کنیم. با اینکه جلب نظر مخاطب، هدف یک رسانه است، اما این خود آداب و ترتیبی صحیح و بهنجار دارد. هنر مدیر رسانه آن است که با استفاده از همه ظرفیت‌های معقول و مقبول، مخاطب همراه خود را بدست بیاورد. این ظرفیت‌ها با اینکه بی‌نهایت نیست، اما بسیار متعدد و متنوع است که البته نیازمند طراحی و برنامه‌ریزی است.

4) قرار است هر رسانه‌ای در تلاقی با مخاطب، جهت و رنگی به روح فکر و روان او بدهد. اگر مخاطب، بعد از مدت زمانی احساس ناخوشایند یا رنجیدگی روحی و روانی پیدا کند، معلوم است که رسانه، مأموریت و نقش خود کاردرست ایفا نکرده است. رسانه موجب ارتقاء روحی فرد می‌شود، آموزش می‌دهد، تربیت می‌کند، ادب می‌آموزد، اما رنجیده خاطر و افسرده حال نمی‌کند. متأسفانه برخی رسانه‌ها، برای اثرگذاری بیشتر، مخاطب را منکوب و سرکوب می‌کنند و با دستبرد در ذهن مخاطب، او را مسخ و منفعل می‌گردانند. عکس‌های اینستاگرامی، متن‌های تلگرامی، جملات توییت شده و…همه می‌توانند هر دو نقش را ایفا نمایند. مع‌الأسف، بعضاً دیده می‌شود تراز اثرگذاری یک رسانه در ضربات مهلکی است که به فکر و روان مخاطب با عکس و متن و عبارت، زده می‌شود.

5) رسانه‌های جدید، با توجه به ساختار انتقال پیام‌شان بدنبال مخاطبان زود، تند، سریع و راحت هستند. مخاطبینی که با اجمال و خلاصه سر‌و‌کار دارند، و شاید مخاطبینی که سطح و ظاهر و رو را ترجیح می‌دهند. در اینجا نیز، تعهد رسانه‌ای ایجاب می‌کند که امکان اشتباه و انحراف را در انتقال یک پیام به حداقل ممکن برسانند. آن چه در رسانه‌های جدید یافت می‌شود، ساخت نرم جدیدی از شخصیت مخاطب است. این خواست اگر ضمیمه تعهد برای انتقال درست و دقیق پیام را نداشته باشد، فرجام خوبی برای مخاطب و به تبع آن، رسانه ندارد …

دکتر مصباح الهدی باقری

دکتر مصباح الهدی باقری

پژوهشگر مرکز رشد دانشگاه امام صادق (ع)

More Posts

یک نظر

نظری دهید