گپ و گفتی درباره نظام نوآوری آلمان

محمد رحمتی
نوشته شده توسط محمد رحمتی

دکتر امین سلطانی پست دکترای فیزیک از دانشگاه گوته فرانکفورت مهمان هسته نوآوری و فناوری بودند.

ابتدای این جلسه با توضیحات مختصری از فرآیند تحصیلی و فعالیت های پژوهشی آقای سلطانی آغاز شد و در مورد دانشگاه ها و فرآیندهایی که در مسیر آموزشی و تحصیلی خود تا وضع فعلی طی کرده اند توضیحاتی داده شد.

در این جلسه آقای دکتر سلطانی به تشریح نظام نوآوری در آلمان و به طور خاص ساختار دانشگاه ها و موسسات پژوهشی این کشور پرداختند. ایشان پس از مرور تجربیات خودشان در ورود به مقاطع دکتری و فوق دکتری در دانشگاه های آلمان، مهم ترین موسسات پژوهشی فعال در زمینه تحقیقات علمی و پژوهشی در کشور آلمان را معرفی نمودند.

 به عنوان نمونه دفتر تبادلات آکادمیک آلمان (DAAD) یکی از مهم ترین نهادهای حوزه علم و فناوری آلمان به شمار می رود که به لحاظ حجم تبادلات علمی و دانشجویی در جهان و تعداد دفاتر فعال در سطح جهان جزو برترین موسسات این حوزه به شمار می رود. بودجه این دفتر با وجود استقلال عملی ای که از دولت دارد، غالبا توسط وزارت خانه های آلمان و یا نهادهای وابسته به اتحادیه اروپا تامین می گردد. حجم بودجه این موسسه در سال 2016 رقمی بالغ بر 500 میلیون یورو بوده و سالانه بیش از 100 هزار محقق و دانشجو در سرتاسر جهان را حمایت مالی و علمی می کند.

یکی دیگر از نهادهای حوزه علم، فناوری و نوآوری آلمان موسسه بنیاد پژوهش آلمان ) ( DFG[1] است که برخلاف دفتر تبادلات آکادمیک آلمان بیشتر به پروژه های داخلی و تامین مالی این مدل پروژه ها مربوط می شود تا تبادلات بین المللی. این موسسه که بزرگترین موسسه تامین مالی و حمایت از پروژه های پژوهشی در آلمان به شمار می رود علاوه بر خروجی های متداول نهاد های پژوهشی، در ارایه مشورت و خدمات مشاوره ای به وزارت خانه ها  و نهادهای دولتی نیز فعال است. رقم بودجه این موسسه در سال 2016 حدود 3 میلیارد یورو بوده است که در مقایسه با درآمد نفتی سال های اخیر کشورمان معادل 10 درصد از درآمد نفتی ایران فقط در این موسسه و نهاد در سال هزینه می شود.

موسسه فرانهوفر یکی دیگر از موسسات و نهادهای حوزه علم و فناوری آلمان است که تمرکز اصلی آن ارتباط صنعت و دانشگاه است و  نقش پررنگی را در پیشبرد فناورانه آلمان در سال های اخیر بر عهده داشته است. جنس این موسسه علمی بر خلاف دو موسسه قبل که صرفا نقش تامین مالی و تبادل را بیشتر بر عده داشتند، کمی متفاوت است. این موسسه خود به صورت مستقیم وارد پروژه ها می شود و دارای نیروهای فنی و مهندسی نیز هست. بودجه سالانه این موسسه در سال 2016 رقمی بالغ بر 1.6 میلیارد یورو بوده است. برقراری ارتباط بین کارخانه های بزرگ آلمان و دانشگاه های فنی از جمله اقدامات مهم این موسسه است که توانسته است در حوزه علوم کاربردی تحولات و ارتباطات زیادی را بین بخش های مختلف علمی و تولیدی در آلمان ایجاد نماید. این موسسه دارای دفاتر بین المللی در برخی کشورهای صنعتی نیز می باشد و صرفا محدود به مرزهای جغرافیایی آلمان نمی شود.تفاوت این موسسه با سایر موسسات شبیه به این  موسسه از جمله ماکس پلانک در تمرکز این موسسه بر علوم کاربردی و فنی است. موسسه فرانهوفر ورود های و روش های مختلفی را برای پروژه های مشترک با مراکز علمی و تولیدی در نظر می گیرد که از مهم ترین آنها می توان به ورود مستقیم و سرمایه گذاری مشترک به صورت درصدی از یک پروژه خاص اشاره کرد. به این صورت که جنس ورود این موسسه صرفا بدهی نبوده و بلکه شامل مالکیت و بالتبع پذیرش ریسک های بالقوه بالا نیز می شود.

 دکتر سلطانی در بخش دیگری از ارایه خود به ساختار و روش تامین مالی این موسسات، فرآیندهای طراحی شده برای همکاری  بین دانشگاه ها، اساتید و سایر مراکز علمی کشور آلمان نیز اشاره کردند.برای مثال احزاب سیاسی در آلمان بسته به نگرش ها و عقاید خود غالبا بنیادهای علمی خاصی را تاسیس کرده و از تحقیقات مرتبط با حوزه های مورد علاقه خود حمایت های مالی می کنند. این حمایت ها بسیار گسترده و وسیع بوده و امکان تامین مالی این موسسات برای پروژه های خارج از کشور آلمان نیز وجود دارد.

در مورد وضعیت مالی دانشجویان دکتری در آلمان معمولا تامین مالی و منابع مالی دانشجویان دکتری غالبا از طرق زیر صورت می گیرد:

مساله پست دکتری در آلمان نیز بخش هایی از صحبت آقای سلطانی در این جلسه را به خود اختصاص داد. مساله پست دکتری امروزه در آلمان برای کسانی که به فکر هیات علمی شدن و تدریس در دانشگاه های آلمان هستند بسیار کلیدی و مهم است و تقریبا اکثر اساتید دانشگاهی فعلی در آلمان دارای پست دکتری نیز هستند. پست دکتری به دلیل ایجاد  تجربه کاری در یک گروه چند نفره (اعم از پروژه های کاری و یا پروژه های علمی)، تجربه جذب سرمایه و نوشتن پروپوزال برای تامین مالی و هم چنین تغییر موضوع و استاد و محل کار بسیار تجربه گرانسنگی را برای افراد فراهم می سازد. امکان کار مستقل و نشان دادن خود در شرایطی متفاوت با دوره های ارشد و دکتری در آلمان از اهمیت بالایی برخوردار است به همین دلیل معمولا دوره های پست دکتری در محیط علمی و دانشگاهی و اساتید متفاوتی پیگیری می شود.

در پایان جلسه نیز که به پرسش و پاسخ اختصاص داده شده بود به ویژگی های خاص نظام آموزشی آلمان و اعتبار و شان اجتماعی اساتید دانشگاه ها در جامعه آلمان و هم چنین برخی ویژگی های خاص برندهای محلی و تولیدات داخلی در آلمان به عنوان پایه های اقتصادی این کشور اشاره شد.

[1] Deutsche Forschungsgemeinschaft

محمد رحمتی

محمد رحمتی

دانشجوی دکتری مدیریت تکنولوژی دانشگاه علم و صنعت

More Posts

نظری دهید